Hằng năm, vào mùng 6 tháng Giêng âm lịch, đồng bào Dao ở thôn Nà Thác, xã Xuân Dương lại tổ chức Lễ Cầu mùa - một nghi lễ truyền thống đã được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đây là dịp để người dân gửi gắm mong ước về một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, gia súc phát triển, gia đình mạnh khỏe, cuộc sống bình an, no ấm. Lễ Cầu mùa của người Dao ở Nà Thác đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Lễ hội bắt nguồn từ đời sống sản xuất nông nghiệp và quan niệm của người Dao về sự gắn bó giữa con người với thiên nhiên. Mỗi năm, khi bắt đầu một chu kỳ canh tác mới, bà con chuẩn bị lễ vật từ chính những sản vật do mình làm ra để dâng lên thần linh, tổ tiên, bày tỏ lòng biết ơn về một năm lao động đã qua và cầu mong mùa vụ mới thuận lợi.

Một nét đặc sắc của Lễ Cầu mùa Nà Thác là không gian hành lễ được dựng ngay giữa cánh đồng. Người dân dựng một nhà lễ bằng tre, vầu, lợp lá rừng, dài 12 mét tượng trưng cho 12 tháng trong năm. Tại đây, các thầy cúng thực hiện nghi lễ với tiếng trống, tiếng kèn, tiếng chiêng cùng những điệu múa truyền thống, gửi lời cầu nguyện tới các vị thần linh, mong phù hộ cho dân làng khỏe mạnh, mùa màng bội thu, cuộc sống đủ đầy.

Mâm lễ cũng thể hiện rõ dấu ấn của đời sống nông nghiệp. Bên cạnh các lễ vật truyền thống còn có rượu, bánh chưng dài, bánh giầy, bánh khảo, bánh bỏng, bánh gio… được người dân tự chuẩn bị. Đặc biệt, bánh giầy là lễ vật không thể thiếu trong các nghi lễ truyền thống của người Dao, được làm từ hạt gạo sau một năm lao động, thể hiện sự trân trọng đối với thành quả sản xuất và ước mong năm mới sung túc hơn.

Sau phần lễ là phần hội với các hoạt động văn hóa, văn nghệ và trò chơi dân gian như ném còn, kéo co, đẩy gậy, đi cầu khỉ… cùng hoạt động giới thiệu sản phẩm nông sản, văn hóa của địa phương. Không khí vui tươi của phần hội tạo điều kiện để người dân gặp gỡ, giao lưu, đồng thời giúp du khách có thêm cơ hội tìm hiểu về đời sống và phong tục của đồng bào Dao ở Nà Thác.

Điều đáng quý ở Lễ Cầu mùa là những giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ qua lời kể mà vẫn được thực hành trong đời sống cộng đồng. Từ những nghi lễ, lời khấn, điệu múa, âm thanh của trống, kèn, chiêng đến cách chuẩn bị lễ vật đều chứa đựng những hiểu biết về phong tục, tín ngưỡng và đời sống của người Dao. Qua mỗi mùa lễ hội, các thế hệ có thêm cơ hội cùng tham gia, trao truyền và tiếp nối những giá trị văn hóa của dân tộc mình.

Trong quá trình phát triển hiện nay, việc duy trì Lễ Cầu mùa có ý nghĩa quan trọng trong bảo tồn bản sắc văn hóa các dân tộc trên địa bàn xã Xuân Dương. Cùng với gìn giữ các nghi thức truyền thống, việc giới thiệu, quảng bá lễ hội phù hợp cũng góp phần đưa văn hóa Dao đến gần hơn với du khách, mở ra khả năng kết hợp bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng. Quan trọng hơn, cộng đồng người Dao ở Nà Thác tiếp tục giữ vai trò chủ thể, để lễ hội được duy trì một cách tự nhiên và những giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Từ một nghi lễ gắn với mong ước về mùa màng và cuộc sống no ấm, Lễ Cầu mùa đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người Dao Nà Thác. Việc gìn giữ và phát huy lễ hội không chỉ góp phần bảo tồn một di sản văn hóa phi vật thể của quốc gia mà còn làm phong phú thêm đời sống văn hóa của cộng đồng, góp phần giới thiệu những nét đẹp riêng của Xuân Dương đến với nhân dân và du khách./.

Lê Na