Trong không khí rộn ràng của những ngày tháng Ba âm lịch, chợ tình Xuân Dương, xã Xuân Dương, tỉnh Thái Nguyên - chợ tình có một không hai của người Nùng đã khiến du khách không nỡ rời bước chân.
Trong không khí rộn ràng của những ngày tháng Ba âm lịch, xã Xuân Dương, tỉnh Thái Nguyên đã chính thức khai mạc Lễ hội văn hóa truyền thống “Chợ tình Xuân Dương” năm 2026. Đây không chỉ là không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào các dân tộc vùng cao mà còn là nhịp cầu kết nối, bảo tồn các giá trị di sản phi vật thể quý báu của địa phương.
Lễ hội “Chợ tình Xuân Dương” từ lâu đã trở thành điểm hẹn văn hóa thường niên vào ngày 24-25/3 âm lịch. Với lịch sử hình thành hơn 100 năm (từ năm 1911), lễ hội vẫn duy trì được những nét đẹp nguyên sơ, là nơi hội tụ của nam thanh nữ tú và nhân dân khắp các vùng lân cận.
Buổi lễ khai mạc diễn ra trang trọng với sự hiện diện của các lãnh đạo tỉnh Thái Nguyên, cùng đại diện các xã lân cận từ tỉnh Lạng Sơn và Tuyên Quang. Phát biểu tại buổi lễ, ông Nông Văn Phong - Chủ tịch UBND xã Xuân Dương, Trưởng Ban tổ chức nhấn mạnh ý nghĩa của lễ hội trong việc nâng cao đời sống tinh thần nhân dân và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Trao đổi với phóng viên, ông Phong cho biết, từ khi thực hiện chính quyền hai cấp, Đảng ủy và chính quyền địa phương luôn quan tập và tập trung trong công tác bảo tồn phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của địa phương. Chúng tôi đang nỗ lực để những giá trị văn hóa truyền thống trở thành những sản phẩm du lịch để vừa bảo tồn vừa tạo ra nguồn thu nhập cho người dân.
Nói về phiên chợ tình Xuân Dương, ông Phong cho biết điểm nhấn của chương trình khai mạc là màn múa Lân – Sư – Rồng đầy dũng mãnh, tượng trưng cho sự may mắn, thịnh vượng và bình an. Ngay sau đó, khán giả được đắm chìm trong chương trình nghệ thuật đặc sắc do các nghệ nhân và diễn viên quần chúng xã Xuân Dương biểu diễn tái hiện lại sự tích về Chợ tình Xuân Dương.
Hoạt cảnh mang tên “Bơn Slam háng nhỉ hả chập căn” đã tái hiện sinh động không gian chợ phiên xưa qua ba chương gồm: Chương I: Chợ phiên ngày ấy; Chương II: Nhớ thương câu hát vả Sli và Chương III: Tháng Ba về hội.
Những bộ trang phục truyền thống rực rỡ hòa cùng tiếng hát Sli, hát Lượn say đắm đã tạo nên một bức tranh văn hóa đa sắc màu. Tại đây, những tâm tư tình cảm được gửi gắm qua lời ca, những chén rượu nồng và các món ăn ẩm thực đậm chất miền núi.
Nghệ nhân dân gian Nông Văn Hồ, xã Xuân Dương, tỉnh Thái Nguyên cho biết, năm nay là năm đầu tiên của chợ tình Xuân Dương sau sáp nhập. Có thể nói, sau sáp nhập, đảng ủy, chính quyền địa phương đã rất quan tâm đến những giá trị văn hóa tại địa phương.
"Tôi cho rằng sự quan tâm này đã và đang góp phần động viên chúng tôi trong việc lưu giữ và bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống. Chợ tình Xuân Dương nói chung và di sản hát Sli của người nùng là một giá trị văn hóa đặc biệt. Chúng tôi đang nỗ lực bảo tồn và quan trọng hơn cả là chính quyền địa phương đã rất ủng hộ để thể hát Sli của người Nùng được biết đến nhiều hơn", ông Nông Văn Hồ nói.
Việc phục dựng và tổ chức lễ hội năm 2026 cho thấy nỗ lực của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Xuân Dương trong việc hiện thực hóa chủ trương giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc của Đảng và Nhà nước. Lễ hội không chỉ là dịp giao lưu mà còn là cơ sở để phát triển du lịch, tạo ra các sản phẩm văn hóa độc đáo và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân một cách toàn diện.
Sau lễ khai mạc, các đại biểu và du khách di chuyển xuống bến sông Na Rì để cùng thưởng thức phần giao lưu hát Sli đầy lưu luyến của các nghệ nhân bên dòng sông Bắc Sen. Lễ hội Chợ tình Xuân Dương tiếp tục khẳng định sức sống bền bỉ của một di sản, nơi những điệu Sli thương, câu Lượn nhớ vẫn mãi vang vọng giữa đại ngàn.
Ông Đàm Văn Đá, người dân gốc Xuân Dương, nay sinh sống ở xã Nà Rì, tỉnh Thái Nguyên cho biết: "Từ bé tôi đã được biết đến chợ tình Xuân Dương, nay tuổi “thất thập cổ lai hy” thấy Chợ tình Xuân Dương vẫn được duy trì, tôi rất vui.
Ngày xưa, chợ tình gặp gỡ ở đồi Bẳng Gỗ, địa điểm ấy nay là nơi đặt trụ sở UBND xã Xuân Dương. Chợ tình xưa bà con hoàn toàn tự phát và gặp nhau ở những đôi sim. Khi ấy mỗi người mang theo một cái gương để tìm nhau. Mỗi khi soi chiều ánh sáng từ gương sẽ là tín hiệu để tìm đến nhau”, ông Đá cho biết thêm.
Cũng theo ông Đá, khi thấy anh sáng phản chiếu từ những chiếc gương, nam thanh nữ tú sẽ theo đó mà tìm đến nhau cất những câu Sli ngọt ngào để đến với nhau. Người yêu cũ không đến được với nhau cũng nhờ anh gương mà gặp lại.
Không chỉ những người có hiểu biết về phiên chợ đặc sắc của đồng bào Nùng tại xã Xuân Dương, mà cả giới trẻ cũng dành nhiều sự quan tâm và tự hào đối với nét văn hóa độc đáo này. Em Hoàng Nguyệt Ánh, học sinh lớp 7, trú tại xã Xuân Dương, chia sẻ rằng em rất yêu thích hát Sli; thông qua phiên chợ tình, các em có cơ hội tìm hiểu thêm và tiếp cận nhiều làn điệu Sli đặc trưng của người Nùng.
“Cháu rất vui vì những nét đặc sắc văn hóa của người Nùng không chỉ được bảo tồn mà còn được phát huy, trình diễn tại phiên chợ tình của xã chúng cháu. Từ tình yêu và sự trân trọng đó, cháu đã chủ động tìm hiểu, học hỏi các giá trị văn hóa truyền thống của cha ông. Hiện nay, cháu cũng may mắn được tham gia cùng các ông, các bà trong Câu lạc bộ hát Sli của bản để biểu diễn tại chợ tình”, Hoàng Nguyệt Ánh chia sẻ thêm.
Biên tập biên